Privacy of security? - Hoe we stap voor stap terechtkomen in The Circle

15-05-2016

Het is een van de meest besproken boeken van de afgelopen 5 jaar: The Circle van Dave Eggers. Over een wereld waar privacy niet bestaat en het internetbedrijf The Circle alles van iedereen weet. Wat dacht je toen je het verhaal las of ervan hoorde? Sciencefiction, dystopie, doemdenkerij? Ik hoop dat je gelijk hebt.

Laat ik je herinnering nog eens opfrissen. In The Circle volgen we hoofdpersoon Mea Holland. Zij krijgt een baan bij het gelijknamige internetbedrijf, een kruising tussen Google, Twitter en Facebook. De sociale media die door het bedrijf worden gerund, dwingen de gebruikers totale openheid van zaken te geven.

Het is geen wet, er staat geen sanctie op, maar de sociale druk in The Circle is zo groot dat het ronduit verdacht is als je iets voor jezelf houdt. 'Privacy is theft' luidt de moraal. En ook een mooie: 'secrets are lies'. Daarom dragen politici continu camera's op hun lichaam om te laten zien dat ze niets te verbergen hebben.

The Circle: allemaal fantasie?

De roman van Eggers leest als het beroemde 1984 van George Orwell. Het schetst een nogal enge wereld, waarbij je je continu bespied voelt. Opgelucht haal je adem als je het boek weer dichtslaat. Het is allemaal maar fantasie. Tot je even later de krant openslaat.

De media staan de laatste maanden bol van aanslagen en dreigende aanslagen. Politici en deskundigen buitelen over elkaar heen met meningen over hoe ze terroristen kunnen opsporen en onheil voorkomen. Een veelgehoorde oplossing? Geef veiligheidsdiensten een volledig mandaat en schroef de privacy van burgers terug.

Ophouden met onze privacy

Europarlementariƫr Guy Verhofstadt is zo'n hardliner. We moeten ophouden met onze privacy, vindt hij. Het zou een statement uit The Circle kunnen zijn. Verhofstadt vindt dat we de nationale inlichtingendiensten moeten inruilen voor een Europese CIA. Dat lijkt me onnodig. Europese inlichtingendiensten functioneren prima. Als ze onderling maar beter communiceren.

Ook in Nederland worden de recente aanslagen aangegrepen om onze privacy terug te schroeven. Zo wil het kabinet grootschalig aftappen van internetverkeer mogelijk maken. Zijn de diensten op zoek naar een verdachte of vertrouwen ze bepaald telefoonverkeer niet? Dan luisteren ze een hele wijk af of onderscheppen alle data naar een bepaald buitenland. Zo blijft Nederland voorlopig het land waar het meest wordt afgeluisterd.

Kabinet zet plannen grote schaal aftappen internetverkeer door.

Sleepnet is geen oplossing

Uiteraard ben ik niet tegen afluisteren. Het is prima om na te gaan welk telefoontje een verdachte heeft gepleegd 5 minuten na een bomaanslag. Die zal op dat moment echt geen pizza hebben besteld. Maar vooraf zo veel mogelijk data verzamelen als in een sleepnet, daar geloof ik niet in. Zo verzamel je een hele hoop hooi, waar je die ene speld nooit zult terugvinden.

Nu kun je misschien denken: waar maak je je druk om? Is privacy zo belangrijk? Wat heb je te verbergen? Inderdaad, ik heb misschien niets te verbergen en hoef me ook nergens voor te schamen. Maar ik heb wel recht op mijn geheimen, op mijn privacy. Stel, dat jouw postbode standaard al jouw post opent. Voordat hij bijvoorbeeld een ansichtkaart van je schoonmoeder in je brievenbus stopt, leest hij het bericht hardop voor. De hele straat kan meegenieten. Staat er iets geheims in? Nou, nee. Vind je het onprettig? Ik denk het wel.

Technologiebedrijven als privacybewakers

Gelukkig is er een tegenbeweging die opkomt voor onze privacy. Die komt voornamelijk uit de technologiesector. Denk aan Apple, die weigerde om de FBI toegang te geven tot de iPhone van 1 van de schutters in San Bernardino. Andere bedrijven, zoals Microsoft, schaarden zich achter Apple. Het is een behoorlijk machtig kamp dat politiek en maatschappelijk stelling durft te nemen. Dat zag je bijvoorbeeld na de invoering van de anti-homowet in North Carolina. Salesforce en Paypal uitten hun onvrede en sommige partijen hebben hun diensten geblokkeerd.

Komt het goed met onze privacy? Veelzeggend is de ontwikkeling van WhatsApp. Die versleutelt nu alle berichten die jij en ik versturen. Alleen de verzender en ontvanger kunnen de inhoud lezen. Het is geen waterdichte beveiliging, maar toch. Het geeft aan dat de technologiesector de inlichtingendiensten niet zomaar binnenlaat.

Het gevaar schuilt in ons

Misschien moeten we ook niet zozeer de inlichtingendiensten vrezen. Zolang Apple, WhatsApp en Microsoft hun beveiliging aanscherpen, ligt onze privacy niet meteen op straat. Het grootste gevaar komt van onszelf. Als consument geven we maar wat graag onze privacy op voor extra gebruiksgemak. We vullen klakkeloos internetformulieren in met de meest gedetailleerde vragen voor een handige service online. Schouderophalend geven we akkoord op gebruiksvoorwaarden van social media. En wie maakte zich nu echt druk toen WhatsApp werd overgenomen door Facebook? Nam jij de moeite om over te stappen op een ander, beslotener netwerk?

Zoals Dave Eggers al voorspelde: door groepsdruk verbinden we ons allemaal aan sociale netwerken. Dat we daarmee onze privacy te grabbel gooien, nemen de meesten van ons voor lief. Zolang je je daarvan bewust bent, is het prima. Ga je liever wat zorgvuldiger om met je privacy, besef dan dat er ook makkelijke manieren zijn die te beschermen. In een volgende blog geef ik daar 10 tips voor jouw online privacy.